Κανονικά, ο Απρίλιος είναι ο μήνας της μεγάλης παγκόσμιας Έκθεσης του Ανόβερου για τη βιομηχανική τεχνολογία. Εκατοντάδες χιλιάδες επισκέπτες συρρέουν σε αυτή την πόλη των βόρειων γερμανικών πεδιάδων για να θαυμάσουν και να περιεργαστούν τα επιτεύγματα της καλπάζουσας τεχνολογίας. Όμως, λίγα κανονικά πράγματα συνέβησαν το 2020. Έμειναν έτσι άδειες οι αχανείς σάλες όπου κάποιος θα έβλεπε, μεταξύ άλλων, τα νεότερα επιτεύγματα στην τεχνολογία της ηλεκτροκίνησης, των κυψελών υδρογόνου και των ολοκληρωμένων ενεργειακών συστημάτων.

Η αλήθεια πάντως είναι ότι στον τομέα της ενέργειας οι τεχνολογικές εξελίξεις ενσωματώνονται με ρυθμό πολύ μικρότερο από ό,τι για παράδειγμα στην τηλεφωνία και τους υπολογιστές. Μια νέα μονάδα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας θα διατηρηθεί στη ζωή -μαζί με την αρχική τεχνολογία της- για τουλάχιστον 20 χρόνια. Τα δε δίκτυα μεταφοράς ηλεκτρισμού έχουν χρόνο σχεδίασης και υλοποίησης μια δεκαετία και θα μείνουν στη θέση τους για μισό αιώνα. Τα ίδια πάνω-κάτω ισχύουν για τις εγκαταστάσεις εξόρυξης υδρογονανθράκων, τα διυλιστήρια και τους αγωγούς φυσικού αερίου. Ο χρόνος στην ενέργεια μετριέται με δεκαετίες, όχι με μήνες ή χρόνια.

Αυτό το εγγενές χαρακτηριστικό του ενεργειακού τομέα δυσκολεύει σημαντικά την προσπάθεια για αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Η Συμφωνία του Παρισιού (2015) βάζει ως στόχο την αύξηση της θερμοκρασίας της Γης αρκετά κάτω από τους 2 °C, ιδεωδώς στον 1,5 °C. Σήμερα όμως -με τη θερμοκρασία να έχει ήδη αυξηθεί κατά 1 °C- φαίνεται ότι ο στόχος του 1,5 °C είναι λιγότερο πιθανό να επιτευχθεί, ενώ αμφιβολίες υπάρχουν και για τους δύο βαθμούς. H Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ανακοινώσει ότι θα καταστεί κλιματικά ουδέτερη μέχρι το 2050, η Κίνα βάζει στόχο για το 2060 ενώ ο εκλεγμένος Πρόεδρος των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν έχει στο πρόγραμμά του στόχο να παράγεται ο ηλεκτρισμός στη χώρα του χωρίς εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα μέχρι το 2035. Όλα αυτά συνηγορούν ότι η κλιματική ουδετερότητα σε παγκόσμιο επίπεδο θα επιτευχθεί κάποια στιγμή την περίοδο 2050-2070. Όχι νωρίτερα. Σημαίνει αυτό ότι θα πρέπει να ατονήσουν οι δράσεις για την προστασία του κλίματος ή να μετατεθούν στο μέλλον; Σε καμία περίπτωση. Η μάχη για την αποφυγή κάθε δέκατου του βαθμού Κελσίου αύξησης της θερμοκρασίας της Γης έχει νόημα. Κι αυτό γιατί φαίνεται ότι οι κλιματικές επιπτώσεις από τη μεταβολή της θερμοκρασίας ακολουθούν ένα μάλλον εκθετικό μονοπάτι. Και κανείς δεν μπορεί να μαντέψει σε ποιο ακριβώς σημείο του μονοπατιού οι επιπτώσεις θα γίνουν ανεξέλεγκτες. Άλλωστε, οι τελευταίοι μήνες της πανδημίας μάς έχουν δείξει τι σημαίνει εκθετική αύξηση και πόσο πρέπει να αγωνιστούμε για να αποφύγουμε τις συνέπειές της.

Μετά από πέντε χρόνια σχετική απραξίας, το πολιτικό περιβάλλον -σε παγκόσμιο επίπεδο- γίνεται ευνοϊκό για να επιταχυνθούν οι δράσεις για την προστασία του κλίματος. Με τον Τζον Κέρρυ να ηγείται της κλιματικής πολιτικής στις ΗΠΑ και την Ευρωπαϊκή Ένωση να ετοιμάζεται για την υιοθέτηση του κλιματικού νόμου, είναι τώρα η ευκαιρία να εντείνουν κατά πολύ τις προσπάθειες τους οι ΗΠΑ και η Κίνα, και να δεσμευθεί η Ινδία -τρίτη στις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα μετά από Κίνα και ΗΠΑ- σε έναν συγκεκριμένο χρονικό ορίζοντα για κλιματική ουδετερότητα. Η αποστολή είναι δύσκολη. Συγκεκριμένα, η Ινδία θα πρέπει να γίνει η πρώτη χώρα στα παγκόσμια χρονικά όπου το πέρασμα από το επίπεδο της αναπτυσσόμενης σε αυτό της αναπτυγμένης χώρας δεν θα συνοδευτεί από μια μεγάλη αύξηση εκπομπών αερίων θερμοκηπίου.

Ο Νίκος Θέμελης έγραφε στην Αναλαμπή -αναφερόμενος στις προσπάθειες του Βενιζέλου και του Παπαναστασίου για την ανόρθωση και τον εκδημοκρατισμό της Ελλάδας- «Ένα καινούργιο φως. Μια νέα λάμψη πρωτόγνωρη. Μοναδική, όσο κι αν έτρεχες στο παρελθόν, στην ιστορία αυτού του τόπου απ’ την απελευθέρωσή του. Κι αυτή η λάμψη αποδεικνυόταν τώρα πια απλά μία αναλαμπή. Μία αναλαμπή που έσβησε με τη συμμετοχή, την ανοχή και την απάθεια όλων. Με την ευθύνη όλων. Τα πάντα μία μεγάλη αναλαμπή δίχως συνέχεια». Μεταφερόμενοι από το μερικό στο ολικό και από το παρελθόν στο παρόν, μπορούμε να πούμε ότι τα αμέσως προσεχή χρόνια δεν πρέπει να είναι μια αναλαμπή όσον αφορά την προστασία του κλίματος. Αντίθετα, με τη συμμετοχή και την ευθύνη όλης της παγκόσμιας κοινότητας, πρέπει να είναι μέρος μιας συνεχούς και συνεπούς -έστω και μακράς- πορείας προς την κλιματική ουδετερότητα. Και στην ενέργεια ξέρουμε να φέρνουμε επιτυχή αποτελέσματα σε πολυετή σχέδια.

(Δημοσιεύθηκε στο αφιέρωμα για την Ελληνική Επιχειρηματικότητα στην εφημερίδα Παραπολιτικά, Δεκέμβριος 2020)